یادداشتی از پیام کامران عاروان، مدیرعامل جامعه معلولین ایران، به مناسبت روز جهانی نابینایان: در خصوص روز جهانی نابینایان باید اشاره کنم که سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی، روزهایی را به افراد دارای معلولیت اختصاص دادند؛ هم به‌صورت عام و هم به‌صورت خاص و ویژه برای گروه‌های مختلف،مانند نابینایان، افراد دارای اوتیسم، افراد دارای معلولیت ذهنی و افراد دارای معلولیت جسمی‌حرکتی.

نکته مهم این است که در جامعه ایران و حتی در جوامع جهانی، از گذشته افراد زیادی با درجات مختلف اختلال بینایی زندگی می‌کردند؛ از کم‌بینایی به دلایل و بیماری‌های مختلف گرفته تا نابینایی مطلق. بسیاری از این افراد در جامعه با مشکلات و دشواری‌های زیادی مواجه بوده‌اند و جامعه به‌راحتی آن‌ها را نمی‌پذیرفت. البته افراد معدودی هم توانستند در زمینه‌های مختلف پیشرفت کنند و به جایگاه‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی دست پیدا کنند؛ اما در جوامع سنتی و ساختارهای اجتماعی گذشته، پیمودن این مسیر بسیار دشوار بوده است.

برای مثال، رودکی و زکریای رازی از چهره‌هایی هستند که درباره وضعیت بینایی آن‌ها در مقاطعی از زندگی‌شان روایت‌هایی وجود دارد. در میان عالمان دینی، دانشمندان، مورخان و شاعران نیز افرادی را می‌شناسیم که از ابتدا نابینا بوده‌اند یا در میانه زندگی بینایی خود را از دست داده‌اند.

در دوران جدید، با تحولاتی که در زمینه آموزش افراد نابینا اتفاق افتاد، به‌ویژه با ابداع خط بریل، امکان یادگیری خواندن و نوشتن برای این افراد فراهم شد و این اتفاق تحول بزرگی در زندگی آن‌ها ایجاد کرد. اما تحول مهم دیگر این بود که به‌تدریج این ضرورت مطرح شد که جامعه نیز باید زیرساخت‌ها و بسترهای لازم را برای حضور و مشارکت افراد نابینا فراهم کند.

از سوی دیگر، پیشرفت‌های پزشکی، از جمله واکسیناسیون علیه آبله و کنترل برخی بیماری‌ها و عوامل مؤثر در نابینایی، به کاهش موارد قابل پیشگیری نابینایی کمک کرد. در کنار این تحولات، امکان آموزش و تربیت افراد نابینا نیز گسترش یافت؛ مدارسی برای آن‌ها ایجاد شد و زمینه ادامه تحصیل در دانشگاه و حضور در عرصه‌های مختلف فراهم آمد.

امروز، خوشبختانه، با گروه قابل‌توجهی از افراد نابینا مواجه هستیم که تحصیلات دانشگاهی دارند یا در حرفه‌ای مشخص، هنر، تخصص فنی یا زمینه‌ای علمی، از مهارت و تبحر بالایی برخوردارند. بنابراین، مسئله مهم این است که بستر لازم برای مشارکت اجتماعی آن‌ها فراهم شود و ذهنیت‌های نادرستی که حضور و فعالیتشان را محدود می‌کند، کنار گذاشته شود.

افراد نابینا از نظر توانایی‌های ذهنی، استعدادها و ظرفیت‌های انسانی، از توانمندی‌های فراوانی برخوردارند. جامعه نباید خود را از این استعدادها و توانایی‌ها محروم کند؛ زیرا در نهایت، این خود جامعه است که از محدود کردن فرصت‌های افراد نابینا متضرر می‌شود.

امیدواریم روز جهانی نابینایان تلنگری باشد برای کسانی که می‌توانند زمینه حضور و مشارکت این افراد را فراهم کنند، اما در انجام مسئولیت‌های خود تعلل می‌کنند یا اقدامات لازم را به‌درستی انجام نمی‌دهند.

افراد نابینا باید در زمینه‌های مختلف، از جمله ورزش، علم، تخصص‌های فنی و هنر، فرصت شناسایی و پرورش استعدادهای خود را داشته باشند. با آموزش مناسب و فراهم کردن فرصت‌های برابر، می‌توان به رشد و پیشرفت آن‌ها کمک کرد تا بتوانند در جایگاه‌های مختلف اجتماعی حضور داشته باشند؛ حتی به‌عنوان نماینده مجلس یا مدیر در سازمان‌ها و نهادهای مختلف فعالیت کنند و جامعه نیز از توانایی‌ها و تخصص‌های آن‌ها بهره‌مند شود.

نکته مهم این است که افراد نابینا بتوانند در آغوش جامعه، زندگی خوب و شادی را تجربه کنند و این احساس را نداشته باشند که جامعه آن‌ها را صرفاً تحمل می‌کند، نمی‌پذیرد یا به رسمیت نمی‌شناسد.